Одговор: Еден од облиците на алтернативно решавање на спорови во македонското законодавство е медијацијата. Според чл. 1 од Законот за медијација, „Одредбите од овој закон ја уредуваат медијацијата во граѓански, трговски, работни, потрошувачки и во други спорни односи меѓу физички и правни лица, со кои страните можат слободно да располагаат со своите барања, во согласност со закон, освен кога со закон поинаку не е пропишано“ (ст.2). „Одредбите од овој закон се применуваат и во семејни и кривични спорови, доколку медијацијата одговара на природата на спорните односи и со посебен закон не е исклучена нејзината примена“ (ст.3).
Во граѓанските постапки може да се примени медијација како начин за алтернативно решавање на спорот. Во кривичните постапки медијација меѓу жртва и сторител е предвидена и за малолетни сторители на кривични дела и за возрасни. Според Законот за медијација, „Постапка за медијација е посебен вид постапка која по својот карактер е доброволна, ефикасна, брза и ефтина“ (чл.2, ст.3). Во граѓанските постапки упатувањето на медијација од страна на судот не е задолжителна фаза во судската постапка. Исто така, кај малолетни сторители на кривични дела, судот односно јавниот обвинител може да ги упати страните на постапка за медијација меѓу жртва и сторител за кривични дела за кои е предвидена казна затвор до пет години (чл.79 од ЗПД). Во согласност со чл. 491-услови за медијација од ЗКП, полнолетни сторители може да се упатат на медијација само за кривични дела кои се гонат по приватна тужба. Во случај кога делото се гони по приватна тужба надлежниот судија поединец на рочиштето за мирење од причини на целесообразност може да даде предлог до страните за давање согласност за упатување на медијација (чл.491,ст.1).
Упатувањето на постапка за медијација за кривични дела не е задолжително. Странките слободно одлучуваат дали ќе прифатат постапка за медијација. Неприфаќањето на една од странките не произведува никакви правни последици за натамошниот тек на судската постапка. Во граѓанското право, покрај постапката за медијација која се спроведува пред медијатор, во бракоразводните парници постои обврска за судот да спроведе рочиште за помирување. Со Законот за семејството е уредена постапката за развод на брак, која може да се иницира до судот со тужба за развод на брак или со предлогот за спогодбен развод на бракот. Законот предвидува дека постапка за мирење на брачните другари е задолжително дејство, освен во случаите кога: еден од брачните другари е неспособен за расудување; еден или обата брачни другари живеат во странство; едниот брачен другар е со непознато место на живеење подолго од шест месеци и по противтужба за развод на брак, без оглед кога е таа поднесена, а обидот за помирување на брачните другари по тужбата завршил безуспешно. Постапката за помирување во бракоразводната постапка ја спроведува ЦСР или суд, во зависност од тоа дали брачните партнери имаат малолетни деца или деца над кои е продолжено родителското право (со попреченост) (член 237).
Центарот за социјална работа ја спроведува постапката за помирување, кога постапката за развод на брак се води за брачни партнери со заеднички деца. Постапката се отпочнува по добиено писмено известување од судот, кој во рок од осум дена по приемот на тужбата доставува до Центарот за социјална работа кон известувањето и податоци кога постапката за развод на брак е поведена, основните причини поради кои се бара развод на бракот и податоци за децата. Центарот за социјална работа е должен во рок од три месеци од приемот на известувањето да ја заврши постапката за помирување на брачните другари.
Постапката за помирување на брачните другари пред Центарот за социјална работа е уредена со Законот за социјалната заштита (член 199-201). Со овие одредби се утврдува дека постапува ЦСР кој е лоциран на подрачјето на општината, за која е месно надлежен судот пред кој се води постапката за развод на бракот по истиот предмет. Во постапката за мирење во ЦСР, брачните другари присуствуваат лично, при што е исклучена јавноста и присуството на полномошник. По спроведената постапка, Центарот е должен без одлагање да достави до надлежниот суд писмен извештај за исходот на постапката за помирување.
Ако брачните партнери немаат заеднички малолетни деца или деца над кои е продолжено родителското право постапката за помирување на брачните другари ја спроведува судот, при што има овластување да оцени дека е целисходно помирувањето да се отстапи на Центарот за социјална работа (член 237 став 5 од Законот за семејство). Судот постапката за помирување на брачните другари ја спроведува на посебно рочиште, кое не смее да се спои со рочиштето за главна расправа на кое присуствува претседателот на советот, без присуство на записничар (член 238 и 239). Во текот на мировната постапка, судијата ќе настојува да се испитаат причините што довеле до поведување на постапка за развод на бракот, ќе се обиде да се помират брачните другари, а доколу утврди потреба, има овластување на брачните партнери да им препорача да се обратат на предбрачното и брачното советувалиште или друга установа која може да им даде потребен совет (член 242). Воедно, при спроведување на ова постапка, како и во текот на целата постапка за развод на брак, судот соработува со Центарот за социјална работа (член 244). Судијата кој ја спроведува постапката за помирување составува само службена белешка, за исходот на постапката.
Со цел обезбедување на посебна заштита на децата во постапката за развод на бракот на нивните родители, определено е дека судот ќе го повика Центарот за социјална работа да учествува на рочиштето заради заштита на интересите на децата и ќе му ги достави сите одлуки донесени во таа постапка. Центарот за социјална работа во оваа постапка дава предлог за чување, издржување и воспитување на децата, а може во границите на овој предлог, да изнесе нови факти и докази што странките не ги навеле, да вложи правни средства и да преземе други процесни дејства во интерес на децата (член 249).
Во текот на постапката за бракоразводните спорови судот може со решение да определи привремени мерки заради давање издршка на заедничките деца и за нивно доверување на чување и воспитување, кои можат да се определат по службена должност, по предлог на една од странките, како и на предлог на Центарот за социјална работа. Привремените мерки судот може да ги определи и во корист на брачниот другар, по негов предлог. Жалбата против решението за привремените мерки не го задржува неговото извршување (член 251). Привремените мерки траат до правосилното завршување на постапката, но судот може по службена должност или по барање на една од странките нив да ги менува (член 252).
Според чл. 2 од ЗМ, „Медијација” е начин на решавање на спорови во кој страните спорниот однос настојуваат да го решат на мирен начин со помош на еден или повеќе медијатори, кои на страните им помагаат да постигнат заедничко прифатливо решение; „медијатор” е физичко лице кое ја спроведува постапката за медијација во согласност со начелата за медијација; Основно начело на медијацијата е дека е доброволна за страните, според чл. 3:
Страните во спорот доброволно ја поведуваат и учествуваат во постапката за медијација и во секое време можат да се откажат од истата.
Откажувањето на страните од медијацијата не влијае врз нивното право спорот да го решат во судска или друга постапка.
|
